SKOLIOZA

skoliozaCzęsto nazywana jest także bocznym skrzywieniem kręgosłupa.  To jednak niewyczerpująca definicja, ponieważ do zaburzeń dochodzi aż w trzech płaszczyznach!  A nie tylko w czołowej jak sama nazwa sugeruje. Do przemieszczenia dochodzi także w płaszczyźnie poziomej (rotacja kręgów) oraz płaszczyźnie strzałkowej (kifoskolioza). A w obrazie klinicznym obserwujemy boczne skrzywienie, asymetrie pomiędzy lewą i prawą stroną, rotacje kręgów objawiającą się uwidocznieniem się garbów żebrowych oraz wałów lędźwiowych.

Skolioza jest chorobą wielonarządową!

Często rozwija się bezobjawowo, co sprawia, że niestety wielu pacjentów przez długi czas nie zauważa zmian jakie zachodzą w jego organizmie. Jeśli zostają już one zaobserwowane, często nie są charakterystyczne, co to oznacza?  że pacjenci z bardzo podobnymi zaburzeniami mogą odczuwać zupełnie inne problemy.

O wielonarządowości mówi dlatego, iż skolioza wywiera istotny wpływ na: deformacje w obrębie klatki piersiowej, patologie w obrębie tkanek miękkich oraz zaburzone funkcjonowanie narządów wewnętrznych m.in. serca czy płuc. Nieprawidłowości obejmują także sferę psychiczną, co niestety często pomijane jest w procesie leczenia.

 

Najczęściej rodzice zauważają:

  • asymetryczne ustawienie łopatek i ramion np. wysunięcie i uniesienie jednego barku,
  • garb żebrowy po jednej stronie ciała (podczas skłonu w przód),
  • asymetryczne trójkąty talii,
  • uwypuklenie na wysokości kręgosłupa lędźwiowego (wału lędźwiowego) po jednej stronie podczas skłonu w przód.

Rozwijająca się skolioza po pewnym czasie zaczyna powodować także dolegliwości bólowe. Wynikają one głownie z ucisku na korzenie nerwowe, zaburzonej ruchomości stawów, dużych przeciążeń tkanek miękkich. Do objawów zaawansowanej skoliozy zalicza się: uczucie osłabienia i drętwienia kończyn dolnych, zaburzenie koordynacji objawiające się niefunkcjonalnym chodem, problemy z oddychaniem, uczucie zmęczenia, nawet już po niewielkim wysiłku a także nieprawidłowa praca serca.

Rodzaje Skoliozy

Istnieje wiele rodzajów oraz podziałów skolioz. Klasyfikowane są one w zależności od momentu pojawienia się zmian, ich przyczyn, charakteru choroby, czy choćby stopnia zmian np.

1. Ze względu na wiek zdiagnozowania skrzywienia:

  • skolioza niemowlęca– dotyczy dzieci, które nie ukończyły trzeciego roku życia,
  • skolioza dziecięca– zaobserwowana u dzieci między trzecim rokiem życia a przed okresem dojrzewania,
  • skolioza młodzieńcza– dotyczy dzieci starszych do szesnastego roku życia,
  • skolioza dorosłych– rozpoznanie następuje po zakończonym okresie wzrostowym.

2. ze względu na PRZYCZYNY prowokujące zaburzenia:

  • skolioza wrodzona– stosunkowo rzadko występuje. Diagnozuje się ją w krótkim czasie po urodzeniu. Jej główną przyczyną są wrodzone wady kręgosłupa.
  • skolioza nerwowo-mięśniowa– jest typowa dla schorzeń, w których dochodzi do znacznego osłabienia się mięśni głębokich, przykręgosłupowych. W konsekwencji pojawia się skrzywienie kręgosłupa. Bardzo często przyczyna ma podłoże neurologiczne np. mózgowe porażenie dziecięce, czy dystrofia mięśniowa.
  • skolioza zwyrodnieniowa– występuje zazwyczaj u osób po czterdziestym roku życia, które posiadają znaczne zmiany zwyrodnieniowe krążków międzykręgowych i innych struktur okołostawowych. Przez co dochodzi do zaburzenia biomechaniki kręgosłupa oraz pojawienia się niestabilności, niewydolności, które przyczyniają się do rozwoju skrzywień. Zdecydowanie częściej ten typ skoliozy diagnozuje się u kobiet z osteoporozą.
  • skolioza idiopatyczna– charakteryzuje się tym, że przyczyna choroby nie jest poznana. Występuje stosunkowo często u dzieci w okresie wzrostu. Ujawnić się może nagle u osób, które nigdy wcześniej nie zgłaszały żadnych problemów z kręgosłupem, u których nie diagnozowano wcześniej wad postawy.

Pomimo wielu badań nadal można mówić wyłącznie o czynnikach predysponujących do wystąpienia skrzywień m.in.:

  • predyspozycje genetyczne,
  • szybki i gwałtowny proces wzrostu,
  • różne zaburzenia w obrębie narządu ruchu,
  • zmiany w obrębie ośrodkowego układu nerwowego.

 

Reasumując…

Wśród przyczyn mogących prowokować powstawanie skoliozy, można wyróżnić: defekt kostny, który prowadzi do zaburzeń biomechaniki kręgosłupa, a także znaczną nierównowagę mięśniową mięśni przykręgosłupowych. Niestety w wielu przypadkach nadal nie wiadomo, co jest przyczyną skolioz…

 

JAK SKUTECZNIE ZDIAGNOZOWAĆ?

Szybkie rozpoznanie skoliozy zwiększa szanse na jej skuteczne leczenie. Do tego potrzebne jest szczegółowe badanie, które opiera się na testach klinicznych, ocenie radiologicznej i ocenie przyrządami medycznymi.

Podstawowym testem, któremu poddawany jest pacjent jest test Adamsa, który możecie wykonać samodzielnie, jeśli wahacie się czy udać się do specjalisty. Polega on na swobodnym wykonaniu skłonu w przód. Następnie patrzymy na linię kręgosłupa, sprawdzamy oba boki względem siebie czy są równe i symetryczne, a także czy nie występuje rotacja w obrębie tułowia. Niestety jest to badanie, które ma wartość diagnostyczną tylko w przypadku istotnych zmian, często w badaniu w początkowej fazie skrzywienia nie są stwierdzane żadne nieprawidłowości.

Leczenie skoliozy

Dlatego też w gabinecie test Adamsa wykonujemy dzięki specjalnemu urządzeniu, które daje nam miarodajny wynik. Ponadto terapeuta wykonuje szereg innych badań i testów, oceniających symetrię ustawienia poszczególnych części ciała względem siebie. W celu potwierdzenia diagnozy zaleca się wykonanie zdjęcia radiologicznego, które obrazuje wiek kostny, stopień skrzywienia na podstawie kąta Cobba, a także obecność innych nieprawidłowości w obrębie tkanki kostnej.

 

JAK WARTO LECZYĆ?

Zależy to od stopnia występujących zmian, ich tempa narastania, wieku pacjenta, a także objawów jakie wywołują w organizmie. Metodę leczenia każdorazowo terapeuta dobiera indywidualnie!

W zależności od kąta Cobba, często rekomenduje się:

Skoliozy poniżej 10 – wymagają obserwacji i kontrolnych badań

Skolioza I – 10 – 24 – leczenie oparte o ćwiczenia

Skolioza II – 25 – 40 – leczenie oparte o stosowanie gorsetów i ćwiczeń

Skolioza III – > 50 – leczenie operacyjne

 

W przypadku skolioz nie przekraczających 10 konieczna jest obserwacja i konsultacja ze specjalistą co około 6 miesięcy. Zwłaszcza jeśli pacjent odznacza się młodym wiekiem istnieje duże ryzyko narastania zmian, często w bardzo krótkim czasie. W przypadku widocznej progresji zmian, pacjent kwalifikowany jest do rehabilitacji.

Skoliozy I⁰ leczone są w oparciu o terapię tkanek miękkich i specjalistyczne ćwiczenia, które muszą zostać indywidualnie dobrane. Jest to istotne, ponieważ źle zaproponowane ćwiczenia mogą szybko prowokować narastanie skrzywień. W przypadku skolioz jednołukowych stosuje się zazwyczaj ćwiczenia asymetryczne, ukierunkowane na wzmacnianie mięśni rozciągniętych i rozciąganie mięśni przykurczonych. Sytuacja komplikuje się, w przypadku, gdy mamy do czynienia ze skoliozą dwułukową, która wymaga wielowymiarowej analizy.

Istotnym elementem terapii są ćwiczenia poprawiające ogólną sprawność fizyczną oraz wydolność oddechową. Mają one na celu poprawić ruchomość klatki piersiowej, funkcję mięśni oddechowych i zwiększyć pojemność płuc.

Skoliozy II stopnia wymagają poza fizjoterapią, także gorsetowania. Szczególnie gorsety wykorzystuje się u dzieci i młodzieży, u których kręgosłup jest bardzo plastyczny, a przez to podatny na zmiany. Wówczas podtrzymuje on pozycję skorygowaną, zapewniając kręgosłupowi oraz tkankom miękkim lepsze warunki do rozwijania się. Jego rolą jest odciążenie kręgów po stronie wklęsłej skrzywienia z jednoczesną ochroną przed ich zgniataniem. Następuje to z jednoczesnym rozciągnięciem mięśni i więzadeł tej samej strony oraz rozluźnieniem po stronie przeciwnej. Zakończenie leczenia następuje po osiągnięciu dojrzałości kostnej lub wcześniej, jeśli mimo stosowania gorsetu skrzywienie narasta, wówczas lekarz podejmuje decyzji o leczeniu operacyjnym.

SKOLIOZA III ST. Kwalifikacja do leczenia operacyjnego u dzieci i dorosłych przebiega inaczej. Związana jest z zakończonym bądź jeszcze nie, wzrostem kostnym, stopniem zaawansowania zmian i ryzykiem ich narastania.

W przypadku osób dorosłych, u których kręgosłup zbudowany jest już całkowicie z tkanki kostnej, mniej plastycznej, ryzyko samoistnego narastania skrzywienia jest niewielkie. Zazwyczaj wykorzystuje się zasadę kwalifikacji: skrzywienia do 40⁰ poddaje się leczeniu zachowawczemu, natomiast skrzywienia powyżej 50⁰ kwalifikują się do leczenia operacyjnego.

 

Inaczej sytuacja wygląda w przypadku osób młodych, u których wzrost nie zakończył się, a ich kręgosłup częściowo zbudowany jest jeszcze z chrząstki. Wówczas poza kątem Cobba należy ocenić także ryzyko narastania skrzywień. Do operacji kwalifikowane są dzieci ze skrzywieniem od 45⁰, z ryzykiem dalszej progresji lub u których występują dolegliwości bólowe.

 

W leczeniu skolioz wykorzystujemy między innymi metodę FITS. Co to takiego?

Metoda FITS powstała dla potrzeb terapii dzieci z wadami postawy, skoliozami oraz chorobą Scheuermanna. Autorami metody są dr n. med. Marianna Białek oraz mgr Andrzej M’hango – fizjoterapeuta. Powstała na bazie wielu metod fizjoterapeutycznych, z których wybrano te elementy, które uznano za najefektywniejsze w terapii skolioz i dodatkowo je zmodyfikowano, dla lepszej skuteczności.

Kluczowe aspekty metody FITS

  • zawsze indywidualne podejście do pacjenta,
  • świadomość problemu – uświadomienie dziecku i rodzicom dysfunkcji związanych ze skoliozą,
  • badanie czynności biernego i czynnego ruchu korekcyjnego,
  • usuwanie ograniczeń mięśniowo-powięziowych utrudniających ruch korekcyjny,
  • nauka oddechu derotacyjnego w pozycjach funkcjonalnych,
  • budowanie, stabilizacja nowych korekcyjnych wzorców ruchowych,
  • nauka autokorekcji w pozycjach funkcjonalnych i czynnościach dnia codziennego,
  • korekcja łuku pierwotnego poprzez dodanie kompensacji czynnościowej z jednoczesną stabilizacją lub korekcją łuku wtórnego. Kompensacja czynnościowa dotyczy tkanek miękkich, nie jest strukturalna, tzn. że klinicznie – pojawi się rotacja tułowia powyżej lub poniżej łuku pierwotnego (nie większa niż 4–5 stopni) po stronie wklęsłej skoliozy pierwotnej, a na zdjęciu rtg nie będzie widać łuku wtórnego.

Biorąc pod uwagę dysfunkcje jakie towarzyszą skoliozie, proponuje się indywidualnie dostosowany program ćwiczeń w zależności od wielkości kąta skrzywienia oraz wyniku badania klinicznego pacjenta. Na tej podstawie można wyznaczyć cele ogólne i cele szczegółowe terapii.

Metoda FITS obejmuje trzy istotne etapy:

  • I etap – badanie klasyczne oraz badanie w koncepcji Metody FITS.
  • II etap – przygotowanie struktur mięśniowo-powięziowych ograniczających ruch korekcyjny poprzez zastosowanie różnych technik energizacji mięśni.
  • III etap – budowanie nowych korekcyjnych wzorców postawy w pozycjach funkcjonalnych oraz ich stabilizowanie, nauka napięcia korekcyjnego.

 

Metoda leczenia Schroht

Metoda została opracowana przez Katharinę Schroth, a następnie rozwinięta przez jej córkę Christę Lehnert-Schroth oraz Hansa Rudolfa Weissa. Polega na trójwymiarowej korekcji skolioz w połączeniu z tzw. ortopedyczno – oddechowym systemem wg Lehnet- Schroth.

U pacjentów ze skoliozą występuje asymetryczny wzorzec oddychania, który zależy od stopnia deformacji klatki piersiowej i na tym skupia się koncepcja Lehnert-Schroth. Terapia systemem Lehnert-Schroth to ortopedyczno-oddechowe ćwiczenia połączone z równoczesną trójwymiarową korekcją skoliozy. Polegają na świadomym kierowaniu wdechu w określoną partię płuc, przez co następuje korekcja od wewnątrz. W korygujących ćwiczeniach, o nazwie „oddychanie obrotowo-kątowe”, wdech połączony jest z odpowiednimi ruchami, których kierunek wiąże się z lokalizacją wady. Jest to świadomy proces polegający na tym, że pacjent sam kieruje wdychane powietrze we właściwą stronę.

Metoda Schroth ma wielu zwolenników, głównie w krajach Europy Zachodniej. Warto zaznaczyć, że autorka K. Schroth cierpiała także na skoliozę.